تخصیص مالیات | بررسی تخصصی روش انتخاب پروژهها
طرح نشاندار کردن مالیات به مودیان مشمول تبصره ماده 100 اجازه میدهد محل هزینهکرد مالیات خود را در پروژههای عمرانی از طریق درگاه ملی خدمات مالیاتی انتخاب کنند. این اقدام گامی در جهت شفافیت و توسعه است.
نشاندار کردن مالیات؛ نحوه انتخاب محل هزینهکرد
نشاندار کردن مالیات امکان تعیین داوطلبانه محل هزینهکرد درآمدهای مالیاتی را برای مودیان مشمول تبصره ماده (100) فراهم میکند. این سازوکار شفاف، قابلیت هدایت مستقیم منابع مالی به پروژههای عمرانی را ایجاد کرده است.
- اجرای طرح با پیشنهاد سازمان امور مالیاتی و تصویب هیات وزیران از سال 1403.
- امکان انتخاب محل هزینهکرد برای مودیان مشمول تبصره ماده (100).
- تامین مالی حدود 3 هزار طرح و پروژه زیرساختی طی دو سال اول.
- اختصاص 100 درصد مالیات پرداختی به پروژههای انتخابی بدون محدودیت در میزان.
نشاندار کردن مالیات و چارچوب قانونی آن
طرح نشاندار کردن مالیات از سال 1403 با پیشنهاد سازمان امور مالیاتی به تصویب هیات وزیران رسید. بر اساس مفاد آییننامه مربوطه، صاحبان مشاغلی که مشمول بهرهمندی از تبصره ماده (100) قانون مالیاتهای مستقیم هستند، میتوانند محل دقیق هزینهکرد مالیات پرداختی خود را مشخص کنند.
اجرای این فرآیند از طریق درگاه ملی خدمات الکترونیک مالیاتی کشور انجام میشود. مودیان مالیاتی با ورود به این سامانه، پروژههای اولویتدار را مشاهده کرده و بر اساس معیارهای فردی، اقدام به تخصیص منابع مینمایند.
در این سازوکار، انتخاب پروژهها به صورت کاملاً داوطلبانه انجام میگیرد و مودیان نقش مستقیمی در تامین مالی طرحهای زیرساختی کشور ایفا میکنند.
نقش سازمان برنامه و بودجه در معرفی پروژهها
طبق مفاد قانونی، سازمان برنامه و بودجه موظف است فهرست پروژههایی که امکان اتمام آنها تا پایان همان سال وجود دارد را استخراج کند. این لیست به همراه اطلاعات تکمیلی هر طرح در اختیار نظام مالیاتی قرار میگیرد.
پس از دریافت اطلاعات، عناوین این طرحها در درگاه ملی خدمات مالیاتی بارگذاری میشود. اولویت درج و معرفی طرحها، بر پایه پروژههای دارای حداکثر منافع عمومی تنظیم میگردد.
| سال اجرا | تعداد مودیان / پروژهها | تامین اعتبار (همت) | برخی از خروجیهای اصلی |
|---|---|---|---|
| سال 1403 | 363 هزار نفر (حدود 2000 پروژه) | 12 همت | 200 بیمارستان، 364 مدرسه، 320 پروژه آبرسانی |
| سال 1404 | 881 پروژه ملی و استانی | 18 همت | 429 پروژه (49٪) در حوزه آموزش و پرورش عمومی |
دستاوردهای اقتصادی و توسعهای در سالهای اجرا
در سال 1403، مشارکت 363 هزار نفر از صاحبان مشاغل منجر به تامین مالی 12 همت شد. این حجم از منابع، اعتبار حدود دو هزار پروژه ملی و استانی را در سراسر کشور تامین کرد.
در سال 1404 نیز 881 پروژه ملی و استانی با اعتباری بالغ بر 18 همت جهت انتخاب مودیان عرضه شد. حوزههای حملونقل، عمران شهری و روستایی، آب، کشاورزی، محیط زیست، امور فرهنگی، گردشگری، ورزش، امور عمومی، امنیتی، سلامت، رفاه اجتماعی، آموزش عالی و انرژی از جمله این بخشها بودند.
از مجموع 881 پروژه معرفی شده، تعداد 429 پروژه (حدود 49 درصد کل طرحها) به حوزه آموزش و پرورش عمومی و مهارتی اختصاص یافت که اولویت توسعه زیرساختهای آموزشی را نشان میدهد.
مزایای متمایز طرح در مقایسه با نمونههای خارجی
الگوهای مشابهی از تخصیص مالیات در کشورهایی مانند آمریکا، اسپانیا و ایتالیا وجود دارد. با این حال، شیوه اجرای این طرح در ایران دارای دو ویژگی متمایز و شاخص است.
نخست آنکه، تعداد پروژههای قابل انتخاب بسیار زیاد بوده و تنوع بالایی دارد. مودیان میتوانند بدون محدودیت جغرافیایی، طرحهای مربوط به زادگاه خود یا سایر مناطق محروم را برای تخصیص اعتبار انتخاب نمایند.
ویژگی دوم، عدم وجود محدودیت در میزان تخصیص است. مودیان در ایران میتوانند کل مالیات پرداختی خود را به طرحهای انتخابی اختصاص دهند؛ این در حالی است که در کشور ایتالیا، مودیان مشمول تنها مجازند پنج هزارم مالیات خود را به موسسات خیریه، پژوهشی، بهداشتی یا دانشگاهها بپردازند.
آثار شفافیت در افزایش مشارکت و کاهش فرار مالیاتی
ایجاد ساختار شفاف در تخصیص درآمدهای مالیاتی، پاسخگویی دولت در قبال نحوه هزینهکرد منابع را ارتقا میدهد. زمانی که مودیان نتایج ملموس پرداختیهای خود را در پروژههای رفاهی مشاهده کنند، تمایل بیشتری برای انجام تکالیف قانونی خواهند داشت.
این شفافیت عملکردی و نظارت بر هزینهکرد، به عنوان یک عامل بازدارنده در برابر فرار مالیاتی عمل کرده و موجب تقویت اعتماد دوسویه، تحقق عدالت منطقهای و تسریع در اجرای پروژههای عمرانی میشود.
پرسشهای متداول
چه کسانی مشمول استفاده از طرح نشاندار کردن مالیات هستند؟
مودیان مالیاتی و صاحبان مشاغلی که مشمول بهرهمندی از تبصره ماده (100) قانون مالیاتهای مستقیم هستند، میتوانند از این طرح استفاده کنند.
انتخاب پروژهها از چه طریقی انجام میشود؟
انتخاب پروژهها به صورت داوطلبانه و از طریق سامانه درگاه ملی خدمات الکترونیک مالیاتی کشور انجام میپذیرد.
مودیان چه درصدی از مالیات خود را میتوانند به پروژهها اختصاص دهند؟
مودیان در این طرح هیچ محدودیتی ندارند و میتوانند کل مالیات پرداختی خود را به طرحهای عمرانی انتخابی اختصاص دهند.
جمعبندی
طرح نشاندار کردن مالیات که از سال 1403 بر اساس تبصره ماده (100) قانون مالیاتهای مستقیم اجرایی شده، گامی کلیدی در راستای مردمیسازی اقتصاد و ارتقای شفافیت مالی است. این سازوکار با ارائه امکان تخصیص 100 درصدی منابع مالیاتی به پروژههای اولویتدار عمرانی، آموزشی و درمانی از طریق درگاه ملی خدمات الکترونیک مالیاتی، موجب تسریع در توسعه زیرساختهای کشور و ارتقای اعتماد متقابل شده است.
